کمبود منگنز در طیور

مقدمه: ریز مغذیها از جمله منگنز نقش حیاتی را در سیستم متابولیکی، آنزیمی و واکنشهای بیوشیمیایی طیور جهت بهتر شدن رشد،
تولید تخم و راندمان غذای ایفا میکنند. همچنین بالانس کردن معدنی جیره در ارتباط با فراهمی زیستی مناسب که مطابق با نیاز حیوان باشد یک فاکتور مهم در بکارگیری موثر این مواد به شمار میرود.
نقش منگنز در بدن: منگنز به عنوان فعال کننده سیستم آنزیمی در متابولیسم کربوهیدرات، چربی ها، پروتئین ها و اسیدهای نوکلئیک به شمار می رود. همچنین در تشکیل کلاژن، استخوان، رشد، تشکیل اوره، پوسته تخم مرغ و عملکرد سیستم ایمنی ایفای نقش می نماید. علاوه بر این موارد در فعالیت آنزیم های مرتبط با فسفریلاسیون اکسیداتیو میتوکندریایی نیز شرکت دارد.
علائم بالینی کمبود منگنز: کمبود منگنز در رژیم غذایی جوجه های در حال رشد جوان یکی از علل پروزیس، تخم مرغ با پوسته نازک و جوجه درآوری ضعیف می باشد. همچنین ممکن است یکی از علل کندرودیستروفی به شمار آید. جیره غذایی اکثر طیور دارای منابع فقیر از منگنز هستند. پروزیس ناشی از کمبود منگنز توسط کلسیم و فسفر اضافی در رژیم غذایی تشدید میگردد. پرندگان پرورش داده شده روی بستر سیمی حساستتر می باشند. همه رژیم های غذایی طیور تجاری در حال حاضر با یک منبع از منگنز موجود (به عنوان مثال، سولفات منگنز) تأمین میگردد درنتیجه در حال حاضر پروزیس ناشی از کمبود منگنز نادر بوده و علل احتمالی دیگر باید در نظر گرفته شود ( کمبود کولین، نیاسین و نیکوتین اسید).
یافته های بالینی پروزیس شامل ناهنجاری مفصل hock می باشد که معمولاً مفاصل متورم و پهن شده و گاهی تاندون آشیل از روی کندیل مربوطه لغزیده و جابه جا می گردد. استخوان درشت نی و tarsometatarsus از یک یا هر دو پا ممکن است در نزدیکی مفصل دچار خمیدگی شده و دچار چرخش جانبی گردد. کوتاه و ضخیم شدن استخوان های بلند پاها و بالها ممکن است به صورت آشکار مشاهده گردد.. علائم پروزیس در جوجه بوقلمون، جوجه اردک و غاز شبیه علائم آن در جوجه می باشد. پروزیس در پرندگان مختلف وحشی از جمله قرقاول، بلدرچین، و گنجشک نیز دیده می شود. جوجه های بالغ در تغذیه با رژیم غذایی دارای کمبود منگنز هیچ تغییر قابل مشاهده در مفاصل پا ایجاد نشده است، ولی پوسته تخم مرغ آنها در این تحقیق نازک تر و مقاومت آن به شکستگی کمتر شده است. اگر کمبود به اندازه کافی مشخص شده، هم تولید تخم مرغ و هم جوجه درآوری کاهش می یابد. کاهش نتایج جوجه درآوری ناشی از افزایش مرگ و میر جنینی که در روز ۱۰ انکوباسیون ایجاد می گردد و پیک آن در روز ۲۱-۲۰ جوجه¬کشی می¬باشد. جنینی که پس از روز ۱۰ می میرد معمولاً دارای کندرودیستروفیک بوده و در آنها پاهای کوتاه ضخیم، بال کوتاه، “منقار طوطی” کانتر کروی سر، بیرون زده شکم، و در موارد بسیار شدید عقب ماندگی دیده میگردد. تعدادی جوجه که هچ میگردند معمولاً استخوان ساق پا بسیار کوتاه (micromelia)، و یا در اثر پروزیس استخوان ممکن است دچار تغییر شکل شده باشد. به احتمال زیاد کمبود منگنز در پرندگان بالغ با توجه به روش های مرسوم در جیره های استارتر، رشد و … که به صورت تجارتی فرموله می¬گردد رخ نمی دهد. این جیره ها با نمک منگنز غنی شده، و پرندگان می تواند منگنز به اندازه کافی ذخیره کرده و با توجه به نیاز پایین به این عنصر برای تولید تخم مرغ در طی یک دوره زمانی طولانی نمی توانند از این ذخیره استفاده کنند.
تداخل مواد معدنی با منگنز: همانطوری که بیان شد بالانس کردن معدنی جیره در ارتباط با فراهمی زیستی مناسب که مطابق با نیاز حیوان باشد یک فاکتور مهم در بکارگیری موثر این مواد به شمار می روند. منگنز در بدن جهت جذب با عناصری مانند کلسیم، پتاسیم، آهن، منیزیم، فسفر و کبالت تداخل داشته، در نتیجه بالانس کردن این مواد در جیره جهت جذب حداکثری منگنز ضروری میباشد.
پیشگیری و درمان: پیشگیری از پروزیس نیاز به یک رژیم غذایی در تمام مواد مغذی لازم به ویژه منگنز، کولین، نیاسین، بیوتین و اسید فولیک میباشد. ناهنجاری ایجاد شده با تغذیه اصلاح نمیگردد. اثر کمبود منگنز در تولید تخم مرغ به طور کامل توسط یک رژیم غذایی که حاوی مقادیر کافی منگنز باشد اصلاح میگردد، به شرط آنکه  رژیم غذایی حاوی کلسیم و فسفر بیش از حد نباشد. مصرف کلسیم ممکن است در اثر استفاده بیش از حد مکمل کلسیم که به صورت انتخاب آزاد فراهم شده است، ایجاد گردد، همچنین هنگامی که پودر گوشت و یا پودر گوشت و استخوان به عنوان منبع اصلی پروتئین استفاده می شود، خوراک ممکن است دارای فسفر بیش از حد باشد.

از این رو با توجه به تحقیقات انجام شده برطرف نمودن نیاز عناصر ضروری از جمله منگنز و همچنین بالانس نمودن آنها در جیره جهت پیشگیری از بیماریهای مرتبط و بهبود ضریب تولید تأثیر بسزایی داشته که همواره این مهم باید در کنار سایر عوامل در جیره نویسی مورد توجه قرار گیرد.

نویسنده: دکتر زینب مرادی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *